EŞME KİLİMİ DOKUMA

Eşme kilimi kilim dokumalardan kirkitli dokumalar sınıfa girer. Kirkitli dokuma, çözgüler arasından geçirilen atkı ipliklerinin kirkit denilen bir eleman yardımıyla sıkıştırılması esasına dayanır. Kilim dokuma bez ayağı tekniğine uygun olarak yapılır. Yani atkılar çözgülerin arasından bir alttan bir üstten olacak şekilde geçirilir.

Resim 1: Kilim dokuma

1. Kilim Dokuma İşlemleri

1.1. Düz Dokuma

Dokuma sırasında ağızlığın açılmasını sağlayan şey varangelenin aşağı yukarı hareketidir. Varangelene aşağı ve yukarı hareket verilerek oluşturulan ağızlıktan atkı atılarak dokuma işlemi gerçekleştirilmiş olur.
Kilim dokuma işlemi sırasıyla şu işlemlerden oluşmaktadır:

  • İlk atkı atılırken varangelen aşağı çekilir. Bu şekilde çözgülerin arasında ağızlık denilen boşluk oluşturulmuş olur.
Resim 2: Varangelenin aşağı çekilmesi
  • Atkı açılan ağızlıktan geçirilir.
Resim 3: Atkının ağızlıktan geçirilmesi
  • Geçirilen atkı kirkit yardımıyla gerekli çizgiye getirilir.
Resim 4: Atkının kirkitle sıkıştırılması
  • Daha sonra varangelen yukarı itilerek ağızlığın değişmesi sağlanır. Bu şekilde önde olan çözgüler arkaya, arkada olan çözgüler öne getirilmiş olur.
Resim 5: Varangelenin yukarı çekilmesi
  • Yeni açılan ağızlıktan ikinci atkı geçirilerek kirkit vasıtasıyla diğer atkıyla birleşecek şekilde sıkıştırılır. Düz dokumaya bu şekilde devam edilir.
Resim 6: Düz dokuma

1.2. Motif Dokuma

Kilim dokunurken kilimin istenilen yerlerine belirlenen motifler yerleştirilir. Motifler şu işlem sırasıyla dokunur:

  • Kareli kâğıtta hazırlanan desene göre çözgüler sayılır.
Resim 7: Kareli kağıtta hazırlanan desen
  • Atkı iplikleri kareli kâğıttaki renkli kısımlar sayılarak çözgüler arasından geçirilir.
Resim 8: Desene göre geçirilmiş atkı iplikleri
  • Her motif sırasından sonra kumaş enince bir atkı atılması gerekir. Bu atkı motifi oluşturan ipliklerin kilime sıkıca tutunmasını sağlar.
Resim 9: Motif sıralarından sonra atılan atkı
  • Motifin dokunmasına bu şekilde devam edilerek kareli kâğıtta hazırlanan desen kilim üzerine uygulanmış olur.
Resim 10: Dokuması tamamlanmış bir motif

Bu şekilde belirli bir miktar dokunan kilimin döndürülmesi gerekir. Çünkü atkı atıldıkça dokunabilen çözgü bölgesi giderek yukarı doğru daralmaktadır. En sonunda varangelenin yukarı aşağı hareketiyle ağızlık açılamaz duruma gelir. Bu noktada kilimin döndürülmesi şu aşamalarla gerçekleştirilir:

  • Tezgâh kenarında bulunan somunlar gevşetilerek alt merdane yukarı doğru çıkarılır. Bu şekilde kilim gevşetilmiş olur.
Resim 11: Tezgâhın gevşetilmesi
  • Gevşetilen kilim döndürülerek çözgünün dokunmamış kısımları aşağı doğru getirilir.
Resim 12: Kilimin döndürülerek aşağı çekilmesi
  • Tezgâh tekrar gerdirilerek dokumaya devam edilir.
Resim 13: Dokumanın devamı

2. Kilimin Tezgâhtan Alınması

İstenilen özelliklerde bir kilimin elde edilmesi dokumanın düzgün yapılması kadar kilimin tezgâhtan doğru bir şekilde alınmasına da bağlıdır. Bu noktada dikkat edilecek iki husus kilimin saçak boylarına dikkat edilerek düzgün kesilmesi ve saçak bağlamanın özenli yapılmasıdır.

Resim 14: Tezgâhtan alınmış bir kilim

2.1. Kilimin Kesilmesi

Kilim doğru bir şekilde dokunup bitirildiği zaman sıra kilimin tezgâhtan kesilip alınmasına gelinmiştir. Kilim tezgâhtan kesilirken dikkat edilecek en önemli nokta her iki tarafta yeterince saçak bırakılmasıdır. Burada saçağı oluşturan ipler çözgü iplikleridir. Bu ipliklerin kilimin başında ve sonunda bırakılacak saçak boyuna göre kesilmesi gerekir.

Resim 15: Kesilmeye hazır kilim

Dokuması tamamlanan kilimin tezgâhtan kesilerek alınması sırasıyla şu aşamalardan oluşur:

  • Kilimin uçlarındaki çözgüler, kilim üzerinde bırakılacak saçak boyuna yetecek uzunlukta olacak şekilde kesilmeye başlanır.
Resim 16: Kilimin kesilmeye başlanması
  • Kesilen tüm çözgülerin mümkün olduğunca eşit uzunlukta olmasına dikkat edilmelidir.
Resim 17: Eşit uzunlukta saçak kesilmesi
  • Bir taraftaki çözgüler kesildikten sonra diğer taraftaki çözgüler de yeterli uzunlukta kesilir.
Resim 18: Kesilen kilimin tezgâhtan çıkarılması
  • Saçakları kesilen kilim artık saçak bağlama işlemine hazır duruma gelmiş olur.
Resim 19: Saçak bağlamaya hazır hâldeki kilim

2.2. Saçak Bağlama

Tezgâhtan kesilerek alınmış kilime uygulanacak son işlem saçak bağlamadır. Anadaluda kilim dokumada çok çeşitli saçak bağlama tipleri olmakla birlikte Eşme kiliminde düz bir şekilde düğüm atılarak saçak bağlama işlemi gerçekleştirilmektedir. Saçak bağlama sırasıyla şu işlemlerden oluşur:

  • Yapılacak her bir saçak hangi kalınlıkta isteniyorsa ona uygun sayıda çözgü alınır.
Resim 20: Saçak bağlamanın başlangıcı
  • Alınan çözgüler birbiri üzerine sarılır ve düğüm atılabilmesi için halka şeklinde kıvrılır.
Resim 21: Çözgülerin kıvrılması
  • Oluşturulan bu halkadan çözgülerin uçları geçirilerek düğüm atılmış olur.
Resim 22: Düğüm atılması
  • Atılan düğüm çekilerek kilime doğru sıkıştırılır ve sağlamlaştırılır.
Resim 23: Düğümün sağlamlaştırılması
  • Tüm saçaklar eşit kalınlık ve boyda olacak şekilde saçak bağlama işlemine devam edilir.
Resim 24: Saçakların sırayla bağlanması

3. Eşme Kilim Dokuma Örnekleri

Resim 25: Eşme kilim dokuma
Resim 3.26: Eşme kilim dokuma
Resim 27: Eşme kilim dokuma
Resim 28: Eşme kilim dokuma
Resim 29: Eşme kilim dokuma
Resim 30: Eşme kilim dokuma
Resim 31: Eşme kilim dokuma
Resim 32: Eşme kilim dokuma